Ketting & tandwielen

Algemeen
In de fabriek worden nieuwe kettingen voor racefietsen onder hoge temperatuur voorbehandeld met vet. Daardoor vloeit er vet tussen de schakels en dat zorgt op zich voor een goede smering. Maar het vet waarin een nieuwe ketting geleverd wordt, dient vooral om de ketting tijdens opslag en transport tegen roest te beschermen en is niet voldoende om er ook mee te (blijven) fietsen. Door de hoge druk die tijdens het fietsen ontstaat wordt het vet bovendien weggedrukt, waardoor het juist op de plaatsen waar het zo dringend nodig is al snel niet meer aanwezig is. Daarom moet de ketting dan ook regelmatig worden gesmeerd.

Maar welk middel u daar ook voor gebruikt: ze hebben allemaal gemeen dat ze stof, zand en ander vuil vasthouden. En door de schurende werking daarvan slijten de ketting en kettingwielen snel.
Veel problemen tijdens het fietsen zijn dan ook terug te voeren op een versleten ketting, zoals gekraak tijdens het trappen, slecht schakelen, het aflopen van de ketting en soms zelfs doortrappen. Rijdt u te lang daarmee door dan zal bij het vervangen van de ketting ook de cassette (achter) vervangen moeten worden en soms ook nog het meest gebruikte kettingblad (voor). Deze onderdelen slijten op elkaar in en een nieuwe ketting op oude kettingwielen loopt niet echt lekker.

Nu is de vervanging van een ketting en wat derailleurwieltjes nog wel te betalen, maar vervanging van de kettingbladen (vóór) en de cassette (achter) da’s andere koek. Dus: goed en regelmatig onderhoud van de ketting en de kettingwielen is van groot belang voor de levensduur daarvan en bovendien een weldaad voor uw portemonnee.

Reiniging ketting
Hoe schoon wilt u het hebben?
We beginnen met de simpelste (en minst afdoende) methode: knijp een lap of doek, al dan niet gedoopt in reinigingsvloeistof, stevig om de ketting knijpt en draai vervolgens de crank achteruit. Borstel de ketting en de tandkransjes achter schoon met bijvoorbeeld een oude tandenborstel of een pijpenrager (en wat reinigingsmiddel) en herhaal de truc met de lap nog een keer. Het meeste grove en loszittende vuil is er nu wel af, maar de ketting is inwendig nog verre van schoon. Sterker nog: juist door de lap wordt er vuil tussen de schakels van de ketting gedrukt. Bovendien krijgt u wel erg zwarte tanden wanneer u de tandenborstel naderhand nog gaat gebruiken waarvoor deze eigenlijk bedoeld was. Zo kunt u echt niet met ons meefietsen!

Maar het kan allemaal veel beter en handiger, namelijk met een speciaal kettingreinigingsapparaatje. Dat is een bakje met daarin een aantal draaiende borsteltjes en reinigingsvloeistof. Elk zichzelf respecterend merk van racefietsgereedschap heeft wel een variant hiervan in huis en in beginsel werken ze allemaal hetzelfde: haal het deksel van het apparaatje, druk de onderkant tegen de ketting, plaats het deksel er weer op, klem dit vast en vul het apparaatje tot het aangegeven niveau met reinigingsvloeistof.

Let op: sommige varianten moeten vóór het bevestigen worden gevuld.
Houd het apparaatje vast en draai vervolgens de crank een minuutje achteruit, dan poetsen de borsteltjes uw ketting aan alle kanten schoon. En bent u niet direct tevreden, ververs dan de reinigingsvloeistof en herhaal de procedure een keer.

Verwijder ten slotte het apparaatje en droog de ketting door er een schone doek omheen te knijpen en de crank achteruit te draaien. De reinigingsvloeistof is in theorie meerdere keren bruikbaar door het tussentijds te laten bezinken, maar in de praktijk is de vloeistof uit zo’n apparaatje zó smerig dat weggooien de enige serieuze optie is.

Ten slotte is er nog een derde methode, namelijk die waarbij u de ketting loshaalt, deze in een bakje met reinigingsvloeistof legt en reinigt met een borstel. Voordat u zich aan deze laatste methode waagt, is het wel handig om eerst even met te controleren of de ketting niet vervangen moet worden.

Reiniging kettingbladen
Kettingwielen zijn het gemakkelijkst schoon te maken wanneer ze los zijn.
Bij de kettingbladen (vóór) is doorgaans alleen het buitenste blad simpel van de fiets te halen, het binnenblad (en bij een triple: de beide overige bladen) is/zijn alleen los te maken na demontage van de rechter crank.
De tandkransjes van de cassette zijn veel eenvoudiger los te maken, zie daarvoor Vervanging cassette hierna. Maar als u dat te veel moeite vindt of de mate van vervuiling is niet al te ernstig, dan kunt u volstaan met het tussen de kransjes doorhalen van een stevige, niet pluizende doek. Ook zijn er speciale borstels verkrijgbaar om goed tussen de tandkransjes te kunnen komen. Heeft u de kettingwielen wel losgemaakt, leg deze dan in een bakje met reinigingsvloeistof te weken, borstel ze daarna schoon met een (tanden)borstel en droog ze af met een doek.
De reinigingsvloeistof is meerdere keren bruikbaar door het tussentijds te laten bezinken.
Gaat u met borstel en vloeistof de kettingwielen te lijf terwijl deze nog op de racefiets zitten, bedek dan de rest van de fiets want anders spettert u de halve fiets onder!

Reiniging derailleurs
De beschrijving daarvan vindt u op onze pagina afstellen derailleurs.

Inspectie ketting
Beweeg alle schakels ten opzichte van elkaar om te controleren of ze allemaal nog soepel kunnen draaien.

Een ketting rekt tijdens het gebruik iets uit en wordt een paar millimeter langer. Een te ver opgerekte ketting vreet de kettingwielen aan. Het is dus zaak om de ketting te vervangen voordat deze te lang wordt. Controleer de slijtage daarom minimaal 1x per 1.000 km.

Er zijn diverse methoden om de slijtage van een ketting te meten en de één is nog omslachtiger en onnauwkeuriger dan de andere. Maak het u daarom gemakkelijk en koop (of leen) een zogenaamd kaliber, ook wel kettingslijtagemeter genoemd.

Dat is een simpel metalen plaatje dat u met één kant in de ketting steekt. Blijft de andere kant op de ketting staan dan is die ketting nog goed, zakt de andere kant tussen de schakels in dan dient de ketting vervangen te worden.

Die kalibers zijn er te kust en te keur en ook hier kunt u het zo duur maken als u zelf wilt.